Ý nghĩa
Trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, thần cai quản đất đai của mỗi gia đình là Thổ Thần, thường được gọi là Táo Quân. Hằng năm, vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch, Táo Quân cưỡi cá chép hóa rồng lên chầu trời để báo cáo với Ngọc Hoàng những việc tốt – xấu của gia chủ trong suốt một năm qua, từ đó định đoạt công – tội, ban phúc hay giáng họa cho con người.
Thời gian tốt nhất để tiến hành lễ cúng Ông Công, Ông Táo là từ 9 giờ đến 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp âm lịch. Bàn thờ Táo Quân thường được đặt ở khu vực bếp (trang thờ), phía trên có treo câu liễn “Định phúc Táo quân”. Khi sắp lễ, cần bày biện theo đúng quy tắc: bên phải là bình bông, bên trái là mâm ngũ quả.
Sắm lễ
Lễ vật cúng Ông Công, Ông Táo thường gồm:
- Mũ Ông Công: hai mũ đàn ông và một mũ đàn bà.
- Vàng mã, hương, hoa, quả, trầu cau.
- Ba con cá chép còn sống, thả trong chậu nước để làm phương tiện cho Táo Quân về trời.
- Lễ mặn: xôi, gà, chân giò luộc, các món nấu nấm, măng…
Hoặc lễ chay: trầu cau, hoa, đĩa trái cây ngũ quả (thanh long, mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài). - Ba bát chè trôi nước, ba đĩa mứt, ba đĩa trà khô, hương, đèn, rượu.
Ngoài ra, tại các chợ thường bày bán trọn bộ đồ cúng Táo Quân gồm tiền vàng, bộ đồ giấy Táo quân, kẹo, cốm, bánh, ngựa giấy, giấy vàng, giấy bạc… để tiễn Táo Công về trời.
Văn khấn
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, 3 lạy)
Con lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Tín chủ (chúng) con là: …………………
Ngụ tại: ………………………………………
Hôm nay, ngày 23 tháng Chạp, tín chủ chúng con thành tâm sắm sửa hương hoa phẩm vật, xiêm hài áo mũ, kính dâng Tôn thần. Thắp nén tâm hương, tín chủ con thành tâm kính bái.
Chúng con kính mời ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân hiển linh trước án, thụ hưởng lễ vật. Cúi xin Tôn thần gia ân xá tội cho mọi lỗi lầm trong năm qua gia chủ chúng con sai phạm.
Xin Tôn thần ban phúc lộc, phù hộ toàn gia chúng con, trai gái, già trẻ sức khỏe dồi dào, an khang thịnh vượng, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, kính lễ cầu xin, mong Tôn thần phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, 3 lạy)
(Lễ xong, chờ nhang cháy khoảng 1/3 thì mang vàng mã đi hóa cho các vị thần. Cá chép được đem “phóng sinh” (thả ra ao, hồ hoặc sông) sau khi cúng.)